Technologie · Drenthe

De schoonheid van LOFAR zit in wat je niet ziet

In het Drentse landschap staan antennes die nauwelijks opvallen. Samen vormen ze een bijzonder instrument: een telescoop die geen zichtbaar licht opvangt, maar radiogolven uit de ruimte.

Luchtfoto van velden met antennes van LOFAR in Drenthe
Antennevelden van LOFAR, gezien vanuit de lucht. Foto: Aerophoto Eelde, 2011 (credit zoals vermeld in de foto).

In Drenthe staan de antennes van LOFAR laag in het landschap. In plaats van grote schotels gebruikt LOFAR velden met kleine antennes om radiogolven uit de ruimte te meten.

LOFAR staat voor Low Frequency Array. De antennes meten radiosignalen; computers combineren de metingen tot beelden van de hemel. Zo kunnen astronomen onder meer radiostelsels, pulsars en de zon onderzoeken. De antennes zijn maar een deel van de telescoop: ook de verbindingen en rekenkracht zijn nodig.

Van Nederland naar Europa

LOFAR is ontworpen en gebouwd door het Nederlandse onderzoeksinstituut ASTRON. De eerste stations kwamen in Nederland; de telescoop werd in 2010 geopend. Inmiddels werken negen landen samen in het International LOFAR Telescope. In 2023 werd LOFAR ERIC opgericht om de Europese samenwerking te organiseren.

Drenthe blijft een belangrijk onderdeel van het netwerk. Ook de Westerbork Synthesis Radio Telescope staat hier, maar die werkt met schotels in plaats van LOFARs antennevelden.

Met een software defined radio (SDR) kun je zelf radiosignalen ontvangen en bekijken. In mijn SDR-cursus leg ik uit hoe dat werkt. SDR en LOFAR spelen ook een rol in CyberQuest: Operation ZERFALL; het spionageverhaal is fictie.

← Naar het blogoverzicht